Regels en wetten: waarom?
Van huisregels tot de Grondwet: regels helpen ons samenleven en beschermen wie zwakker staat. Elke regel heeft een maker, een bereik en een gevolg als je hem breekt.
Je kunt hier meteen beginnen: je hebt geen voorkennis nodig.
Waarom
Waarom mag je thuis misschien wel je gsm aan tafel gebruiken, maar op school niet tijdens de les?
Overal waar mensen samen zijn, zijn er regels: thuis, in de klas, op de sportclub, in je gemeente en in heel het land. Soms merk je ze nauwelijks, soms botsen ze met wat jij wil.
Als je weet wie een regel maakt en waarom, begrijp je beter waarom hij er is. Je weet dan ook hoe je een regel kunt laten veranderen als je hem niet eerlijk vindt.
Zie het
Klik een trede van de ladder aan. Je ziet wie de regel maakt, voor wie hij geldt en wat er kan gebeuren als je hem breekt.
- Wie maakt de regel?
- de school
- Voor wie geldt hij?
- één school
- Als je hem breekt
- De school kan een sanctie geven die in het schoolreglement staat.
Beschrijving van het beeld
Een ladder van regels. Onderaan staan de huisregels, daarboven de klasafspraken, het schoolreglement, het gemeentelijk reglement, dan wetten, decreten en ordonnanties, en helemaal bovenaan de Grondwet. Hoe hoger de trede, hoe breder ze is, want hoe groter de groep waarvoor de regel geldt.
Snap het
Regels maken samenleven makkelijker. Ze zorgen ervoor dat je weet wat je van anderen mag verwachten, ze verdelen wat schaars is, zoals tijd en ruimte, en ze beschermen wie zwakker staat. Zonder regels beslist al snel wie het sterkst of het luidst is.
Regels hebben een bereik: de groep mensen voor wie ze gelden. Huisregels gelden in één gezin, klasafspraken in één klas, het schoolreglement in één school. Een gemeentelijk reglement, gestemd door de gemeenteraad, geldt in één gemeente.
Hoger op de ladder staan de regels van de parlementen. Het federale parlement maakt wetten, die in heel België gelden. De parlementen van de gemeenschappen en de gewesten maken decreten, en in Brussel heten ze ordonnanties. Helemaal bovenaan staat de Grondwet, met onder meer de grondrechten. Geen andere regel mag ertegen ingaan.
Wie een regel breekt, krijgt een gevolg dat past bij de regel. Thuis spreken je ouders je aan, op school kan er een sanctie volgen die in het schoolreglement staat, de gemeente kan een boete geven. Bij een wet kan de politie optreden en kan een rechter een straf of boete opleggen.
Regels liggen niet voor altijd vast. Ze kunnen veranderen, maar langs de afgesproken weg: in de klas door samen te praten, op school via de leerlingenraad, in de gemeente en het land via de verkozen raden en parlementen.
Elke regel heeft een maker, een bereik en een gevolg als je hem breekt. Hoe hoger op de ladder, hoe groter het bereik. De Grondwet staat bovenaan.
Uitgewerkt voorbeeld
Yusuf ziet in het park van Ergenshoven een bord: honden moeten aan de leiband. Wat voor regel is dat, wie maakte hem, en wat kan er gebeuren als iemand hem breekt?
De regel geldt in het park van één gemeente, Ergenshoven. Het bereik is dus één gemeente.
Regels voor één gemeente zijn gemeentelijke reglementen. De gemeenteraad stemt ze.
Wie zo'n reglement breekt, kan een boete van de gemeente krijgen.
- Antwoord
Het is een gemeentelijk reglement, gestemd door de gemeenteraad. Wie het breekt, kan een boete krijgen.
Doe het
Kies een niveau. Je krijgt telkens een nieuwe opgave, die meteen nagekeken wordt.
Valkuilen
Fout: Het schoolreglement geldt ook thuis.
Elke regel heeft een bereik. Het schoolreglement geldt op school en bij schoolactiviteiten, niet in je gezin.
Juist: Kijk altijd voor wie een regel geldt: een gezin, een klas, een school, een gemeente of heel het land.
Fout: Regels zijn er alleen om te kunnen straffen.
Regels zorgen vooral dat je weet wat je kunt verwachten, en ze beschermen wie zwakker staat.
Juist: Een gevolg hoort bij een regel, maar het doel is samenleven, niet straffen.
Fout: Een regel die je oneerlijk vindt, mag je gewoon negeren.
Als iedereen zelf kiest welke regels gelden, heeft niemand nog houvast.
Juist: Zeg wat je ervan vindt en probeer de regel te laten veranderen langs de afgesproken weg, bijvoorbeeld via de leerlingenraad.
Fout: Een wet mag ingaan tegen de Grondwet.
De Grondwet staat bovenaan de ladder. Het Grondwettelijk Hof toetst of wetten de Grondwet respecteren.
Juist: Elke regel moet passen binnen de regels die hoger op de ladder staan.
In het echt
- In het zwembad hangt een reglement: eerst douchen, niet lopen langs het bad. Die regels beschermen iedereen die er zwemt.
- Een sportclub heeft een clubreglement, bijvoorbeeld over op tijd komen voor de training.
- In de klas maken leerlingen soms samen met de leerkracht afspraken over hoe ze met elkaar omgaan.
- Als je gemeente een nieuwe regel maakt over het afval, lees je die vaak in het gemeentelijk infoblad.
Geschiedenis
België werd onafhankelijk in 1830. De Grondwet, die bovenaan de ladder van regels staat, dateert van 1831.
Aan tafel
Welke huisregel zouden jullie samen willen veranderen, en hoe spreken jullie af dat zo'n verandering eerlijk gebeurt?
Een vraag om samen over te praten, voor ouders en kinderen. Er is geen fout antwoord.